يکشنبه ٠٢ ارديبهشت ١٣٩٧
سلام بر شعبان و اعیادش ، سلام بر حسین و عباسش ، سلام بر سجاد و سجودش ، سلام بر نیمه شعبان و ظهور مولودش. آغاز ماه رسول خدا ، ماه شادی آل الله مبارک باد.
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 2598
 بازدید امروز : 354
 کل بازدید : 3936528
 بازدیدکنندگان آنلاين : 8
 زمان بازدید : 0/1250
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
[عضویت]
اوقات شرعی
صفحه اصلی > تحقیقات کمیته امور پژوهشی > کیفری > تغذیه حرام و تأثیر آن در وقوع جرم 

بسمه تعالی

عنوان: تغذیه حرام و تأثیر آن در وقوع جرم                                        

جناب آقای علی روزبهانی وکیل پایه یک دادگستری


 

 

طرح بحث

هر انسانی برای زنده ماندن، رشد و نمو، نیازمند تغذیه است. تغذیه علاوه بر پرورش جسم انسان در روح و روان او نیز اثرگذار است. تغذیه حلال به انسان کمک می‌‌کند تا با انتخاب مسیر پاک و سالم به سعادت و کمال ابدی که هدف اصلی از آفرینش است برسد. از طرفی تغذیه حرام زمینه را برای کژروی، بزهکاری و در نتیجه خروج از مسیر سعادت و رستگاری هموار نموده تا جایی که فرد حاضر می‌‌شود برای رسیدن به مطامع دنیوی بر روی امام معصوم (ع) شمشیر کشیده و او را به شهادت برساند.

تغذیه در سیره و نگرش پیشوایان ما مورد اهتمام بوده است؛ از آن رو که تغذیه تأثیر اساسی در شکل‌‌گیری شخصیت، روان و هویت آدمی دارد، بنیان انسان قبل از ولادت وابسته به امر تغذیه است. اگر وجود اولیه آدمی از تغذیه حلال شکل گرفته باشد، بسیاری از مسایل دیگر که پس از مراحل جنینی در پیش روی او است قابل کنترل و اصلاح خواهد بود. وقتی که اعضای بدن انسان از تغذیه حرام پرورش یابد، استعداد رسیدن به مراتب معنوی و انس با خدا و اولیاء در او نخواهد بود؛ چون پرتو نور عالم بالا به دلی تابد که دودهای سیاه و تیره غذای حرام آن را تاریک نکرده باشد.[1]

یکی از تهدید‌‌های جدی که سلامت فرد و جامعه را به شدت به مخاطره انداخته و طیف وسیعی از افراد جامعه در معرض این تهدید هستند، افتادن در باتلاق «حرام خواری» است.

امروزه تغذیه حرام، بسیاری از جرائم را به خود اختصاص داده؛ جرائمی همچون: سرقت، کلاهبرداری، خیانت در امانت، تصرف عدوانی، قاچاق (قاچاق مواد مخدر، قاچاق کالا و ارز) رشوه، اختلاس، زورگیری، قتل‌‌ها، ضرب و جرح ها، آدم ربایی هایی که به قصد رسیدن یا افزایش ثروت صورت می‌‌گیرد و ده ها جرائم دیگر.

برای کاهش جرائم و یا ریشه‌‌کن کردن آن، جرم شناسان به فکر پیشگیری افتاده و در این راستا راه‌‌حل‌‌ها و دیدگاه‌‌های مختلفی بیان شده که در یک تقسیم بندی، برای پیشگیری از وقوع یا تکرار جرم، پیشگیری کیفری و پیشگیری غیر کیفری مطرح شده است.

از منظر دین مقدس اسلام که بیشترین تأکید آن بر پیشگیری از وقوع جرم و گناه است؛ اخلاق مداری و آخرت گرایی به عنوان دو مولفه اساسی دین داری، می‌‌تواند به کاهش دعاوی کیفری و سلامت جامعه بینجامد؛ اخلاق مداری و تقوی فرد را از تعدّی به حقوق دیگران باز می‌‌دارد و او را فردی اجتماعی و خیر‌‌خواه جامعه می گرداند. از سوی دیگر اعتقاد به سرای ابدی و جهان آخرت، انسان را از کینه‌‌ورزی و اندیشه های انتقام باز می‌‌دارد. انسان دیندار با اعتقاد به این‌‌که مجازات واقعی گناهان در آخرت خواهد بود و در آن دنیا ظالمان راه فراری نخواهند داشت، دست به ارتکاب جرائم نخواهد زد و به جان و مال و آبروی دیگری تعرّض نخواهد نمود.

در این تحقیق تلاش شده با کمک آیات و روایات، تغذیه حرام و چگونگی تأثیر آن بر سرنوشت انسان تبیین و ارایه گردد.

بخش اول: مفهوم شناسی

الف) تغذیه

«تغذیه» در لغت به معنای غذا دادن – غذا خوردن است. [2] از تعابیری که در کتب لغت آمده چنین برداشت می‌‌شود که «غذا» از ماده غدو به معنی آغاز روز گرفته شده که در زمان‌‌های گذشته تنها به غذایی گفته می‌‌شد که در آغاز روز خورده شود، در حالی که در عربی غذا و تغذی به معنی نهار و ناهار خوردن است. برخی لغت شناسان واژه «غذا» را نه مخصوص به صبح بلکه مصدری می‌‌نامند که بر هر غذایی که موجب تحول در حالت ضعف و گرسنگی شود اطلاق می‌‌گردد. گرچه لفظ غذا و تغذیه و یا مشتقات آن دو در هیچ جای قرآن به کار نرفته اما کلماتی مانند اکل، شرب، رزق، طعام و مشتقات آنها می‌‌تواند به نحوی با مسائل مطرح در قرآن در موضوع تغذیه در ارتباط باشد. [3]

در اصطلاح: «تغذیه عبارت است از مجموعه فعل و انفعالاتی که موجب می‌‌شود موجود زنده موادی مغذی را دریافت داشته و آنها را به مصرف رشد و نوسازی بدن برساند. به عبارتی دیگر هرگاه هر ماده غذایی پس از خورده شدن و هضم شدن به مصرف، ترمیم،‌‌ نگهداری، رشد و نمو بافت های مختلف بدن و سایر اعمال حیاتی آنها برسد، غذا نامیده می‌‌شود.» [4]

ب) حرام

حرام در لغت به معنی ممنوع و ضد حلال است و چیزی که از آن منع شده باشد.

علت ممنوعیت گاهی:

1.     به تکلیف و قدرت الهی است.

2.     برای منع قهری و چیزی که از نتیجه چیزی حاصل می‌‌شود.

3.     یا از جهت منع عقلی یا شرعی است.

4.     یا از ناحیه کسی است که فرمانش پذیرفته می‌‌شود. [5]

حرام در مقابل حلال و به معنای ممنوع، ناروا، نامشروع و غیر مجاز است. به کاری که از نظر شرع مقدس اسلام، ممنوع است و از آن نهی شده حرام گفته می‌‌شود. اجتناب از حرام های الهی واجب است و انجام آن عقوبت دارد. برای مثال دزدی، دروغ، ربا خواری، قتل، خوردن شراب، قمار بازی و... جزو کارهای حرام است. [6]

حرام در اصطلاح، امری است که خداوند به طور حتم از آن نهی کرده باشد، به نحوی که اگر کسی خلاف آن عمل کند در قیامت مورد خشم و عقاب او قرار می‌‌گیرد و گاهی در دنیا نیز به مجازات شرعی دچار می‌‌شود. [7]

به تعبیر نورانی رسول گرامی اسلام (ص) «... الحرامُ ما حَرَّم اللهُ علی لِسانی اِلی یَوْمِ القیامةِ»[8]

حرام آن چیزی است که خداوند آن را بر زبان من حرام کرده و تا روز قیامت به حرمت خود باقی خواهد بود.

بخش دوم:‌‌ تغذیه حرام

الف) چیستی تغذیه حرام

تغذیه یا لقمه حرام عبارت است از مالی که از طریق غیر شرعی تحصیل شده و فرد حق هیچ‌‌گونه دخل و تصرفی را در آن ندارد، در فرهنگ دینی تغذیه حرام صرفاً شامل ماکولات و مشروبات نبوده و مطلق تصرف در اموالی را که از روش‌‌های نامشروع به دست آمده را دربر می‌‌گیرد. «خواه (مال تحصیل شده) به مصرف خوردن و آشامیدن برسد، خواه صرف پوشاک و مسکن و نظیر آن بشود».[9]

در زبان قرآن و پیشوایان معصوم (ع) تعابیر مختلفی درباره تغذیه حرام صادر شده است؛ از جمله:

1. اکل مال به باطل: «لا تأکُلُوا اموالَکُمْ بینکُم بِالباطِل» [10] اموال یکدیگر را به باطل نخورید.

2. سُحت[11]: «سمّاعون لِلْکذبِ أکّالُونَ للسُّحتْ» [12] سخنان تو را برای تکذیب گوش می‌‌کنند و فراوان مال حرام می خورند.

3. بیان مصداق: «حُرِّمَتْ عَلَيْکُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزيرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّيَةُ وَ النَّطيحَةُ وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلاَّ ما ذَکَّيْتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَي النُّصُبِ ...»؛[13] این آیه شریفه ده مورد از غذاهای حرام را بیان می فرماید: گوشت مردار، خون، گوشت خوک، حیوانات حلال گوشتی که بدون ذکر نام خدا ذبح شوند، حیوانات خفه شده، حیوان به زجر کشته شده، حیواناتی که بر اثر پرت شدن از بالا بمیرند، حیواناتی که با ضرب شاخ حیوان دیگری مرده باشد، باقیمانده صید حیوان درنده، مگر آنکه به موقع ذبح شده باشد و حیواناتی که در برابر بت ها ذبح می‌‌شوند.

4. لقمه حرام: پیامبر (ص): «اذا وَقَعَتْ لُقمةٌ مِنْ حَرامٍ فی جُوفِ العَبْد لَعَنَهُ کُلُّ مَلَکٍ فی السَمواتِ وَ الْاَرضِ»[14] هنگامی که لقمه حرامی وارد شکم شخص شود،‌‌ تمامی ملائکه آسمان و زمین او را لعن و نفرین می‌‌کنند.

5. کسب حرام: امام صادق (ع): کَسْبُ الحرام یُبیّنُ فی الذُّریة»،[15] درآمدهای حرام (کسب حرام) در نسل انسان خودش را نشان می‌‌دهد.

6. اکل حرام: پیامبر اکرم (ص): اَلْعِبادةُ مع اَکْلِ الحرامِ کَالْبَناءِ عَلی الرَّمْلِ»؛[16] عبادت با خوردن مال حرام همانند ساختمانی است که بر روی شن ساخته شده است.

ب) حقیقت و باطن تغذیه حرام

در نگاه با چشم ظاهر‌‌بین هیچ فرقی بین لقمه حرام و حلال دیده نمی‌‌شود، برای همین است که آلودگان به ربا در دفاع از خود می‌‌گویند: «انّما البیعُ مِثْلُ الرّبا»؛‌‌[17] خرید و فروش هم مثل ربا است و فرقی نمی‌‌کنند. بر اساس آموزه های دینی مالی که از راه غیر شرعی به دست می‌‌آید گرچه از نظر ظاهر مانند مالی است که از راه شرعی به دست آمده اما باطن و حقیقتی بسیار متفاوت دارد. قرآن کریم با ذکر دو نمونه از اموال به دست آمده از راه حرام، پرده از حقیقت این اموال بر می‌‌دارد.

1. مالی که از طریق کتمان حق به دست می‌‌آید: «إِنَّ الَّذينَ يَکْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْکِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَليلاً أُولئِکَ ما يَأْکُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَ لا يُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَکِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ»؛[18] کسانی که آنچه را خداوند فرستاده است، کتمان کرده و به بهای کمی می فروشند جز آتش نمی خورند و خداوند در قیامت با ایشان سخن نمی گوید و آنان را پاک نمی‌‌کند و برای ایشان عذابی دردناک است.

2. کسی که مال یتیم را به ناحق می‌‌خورد،‌‌ آتش می‌‌خورد. «إِنَّ الَّذينَ يَأْکُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامي‏ ظُلْماً إِنَّما يَأْکُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيراً»؛[19] آنان که از روی ظلم اموال یتیمان را می خورند،‌‌ آتش را در شکم خود وارد می‌‌کنند.

«در این آیه یتیم از باب مصداق است، یعنی قرآن یک مصداق بزرگ را آورده است: کسانی که مال حرام بخورند، آتش خورده اند. امام صادق (ع) در ذیل همین آیه می فرمایند: کسانی که خمس ندهند و از آن مال بخورند، و کسانی که زکات ندهند و از آن بخورند، و کسانی که مالی از راه رشوه، تقلب، حقه بازی و از راه حرام به دست آورده می خورند؛ به فرمایش قرآن این‌‌ها در حقیقت آتش می خورند.»[20]

نتیجه این‌‌که حقیقت و باطن مال حرام، آتش است که در روز قیامت آشکار خواهد شد.

ج) اقسام تغذیه حرام

در یک تقسیم بندی کلی تغذیه حرام به دو قسم تقسیم می‌‌شود

1. حرام ذاتی

به خوردنی و یا نوشیدنی هایی اطلاق می‌‌شود که از دیدگاه شارع مقدس در اصل و ذات خود حرام و قابل تطهیر نباشد همانند مردار، خون، شراب،‌‌ گوشت خوک و... .

2. حرام غیر ذاتی (عرضی)

به خوردنی و یا نوشیدنی هایی اطلاق می‌‌گردد که از دیدگاه شرعی در اصل و ذات خود حرام نیستند ولی چون از طریق نامشروع و غیر قانونی تحصیل شده به آنها تغذیه یا لقمه حرام گفته می‌‌شود، همانند درآمدهای ناشی از ربا، رشوه، قمار، مال یتیم، قاچاق و... .

بخش سوم: رابطه تغذیه حرام و وقوع جرم

الف) ارتکاب جرم، اثر وضعی تغذیه حرام

آنچه مسلم است هر یک از گناهان در صورتی که توأم با توبه و برگشت نباشد می‌‌تواند در انحرافات، بزهکاری ها و شکل گرفتن کژروی‌‌ها مؤثر باشد، ولی در میان همه گناهان، تغذیه حرام بیش از هر گناه دیگر در اعوجاج فکری و انحراف از مسیر حق، نقش مؤثر و عمیقی دارد. لذا این اصل نه تنها در افراد مکلف بلکه در تغذیه اطفال در دوران جنینی و شیرخوارگی و مادران در دوران شیردهی لازم است مراعات شود. زیرا هر چند اطفال، تکلیفی ندارند و فاقد مسئولیت کیفری هستند ولی بالاخره اثر وضعی غذا که در ساختمان فکری و روحی و آینده وی نقش اساسی دارد مورد توجه خاص قرار گرفته است. لذا پیامبر اعظم (ص) مبنای سعادت و شقاوت انسان را از همان دوران جنینی تعیین کرده و فرموده «الشّقیُ مَنْ شَقیِ فی بطنِ اُمّه و السّعیدُ مَنْ سَعِدَ فی بطن اُمّه»[21] بدبخت و جنایتکار کسی است که در رحم مادر گرفتار شقاوت می‌‌گردد و خوشبخت کسی است که از شکم مادر سعادتمندی او پی ریزی می‌‌گردد.

همچنین تأثیر غذای حرام بر روح و روان انسانی. ارتباطی با علم و یا جهل او ندارد، مانند این‌‌که انسان جام زهری بنوشد؛ یا دست خود را به سیم برق بزند و یا جام شراب بنوشد به خیال آنکه آب است، در اینجا حتی در صورت جهل، اثر وضعی نافذ است. انسان اگر بداند که لقمه حرام است و بخورد هم اثر وضعی و هم اثر تکلیفی دارد، یعنی هم عقاب می‌‌شود و هم بر روح انسان تأثیر می‌‌گذارد اما اگر نسبت به حرام بودن لقمه آگاه نباشد، عقاب نمی‌‌شود اما اثر وضعی آن بر روح و روان فرد به قوت خود باقی است.

ب) تأثیر تغذیه حرام بر فرد

محرمات مالی متعدد و متنوع است و بعضاً آثار مخرب و جرم زایی خاص خود را بر روی فرد مرتکب دارد.

نفس تغذیه حرام، صرف نظر از نوع آن، آثار منفی متعددی دارد که نتیجه کلی آن دوری از معنویت و محروم شدن از رحمت الهی است؛ و طبیعی است که هر چه فرد از معنویت فاصله بگیرد و نقش دین در زندگی او کمرنگ شود به همان میزان، زمینه سقوط و ارتکاب جرم در وی تقویت خواهد شد که به برخی از آثار آن اشاره می‌‌شود.

1. گرایش به ارتکاب جرم و گناه

معصیت ها مثل آهن ربا و لقمه حرام مانند ذرات آهن است، وقتی که انسان در وجودش لقمه حرام نباشد می‌‌تواند از کنار معصیت ها (جرائم) عبور کند و خود را نگه دارد، اما وقتی که لقمه حرامی را می‌‌خورد از کنار معصیت که می‌‌گذرد مجذوب آن می‌‌شود؛ این خاصیت درونی لقمه حرام است.[22] دهان و معده نفس تغذیه شونده با زشتی ها، مانند جهنم، از ظلم، جنایت و آدم کشی سیر نمی‌‌شود، تا در رأس مجرمین جهان قرار گیرد باز هم سیر نمی‌‌شود.[23] لذا رسول خدا (ص) می فرمایند: «کسی که مالی را از غیر حلال به دست آورد، آن مال او را به سوی آتش می کشاند» [24] یا در جایی دیگر می فرمایند: «کسی که از حرام مالی به بدنش گوشت روییده شده وارد بهشت نمی‌‌شود و آتش خدا به او سزاوارتر است»[25]. مضمون کلام پیامبر (ص) این است که مال حرام زمینه‌‌ساز جرایم دیگر است و این جرایم لا ینقطع ادامه خواهد داشت تا فرد را وارد جهنم نماید.

مرحوم آیه الله وحید بهبهانی از استادان و بزرگان فقه تشیّع در این خصوص می فرمایند: کسب حرام، ریشه بسیاری از فتنه ها در جوامع بشری است و این‌‌که زمانی که گوشت بدن، بلکه کل جثه که از حرام و لقمه حرام به هم رسیده، غیر جهنم جای دیگری جای او نیست، غالب فتنه ها و فسادها که در زمین به هم می‌‌رسد از قتل نفس و نهب، غارت شدن اموال، بی سیرت شدن عرض ها و ناموس ها، اسیر شدن عیال و اطفال از حقوق ناس و تحصیل اموال ایشان به غیر وجه حلال است. [26]

2. قساوت قلب

خوراکی که انسان می‌‌خورد، به منزله بذری است که در زمین کاشته می‌‌شود. اگر آن غذا حلال باشد، در روح صفا و رقّت ایجاد می‌‌کند و از وجودش خیر می‌‌تراود و اگر حرام باشد، قساوت قلب پیدا می‌‌شود.

یکی از آثار مترتب بر تغذیه حرام که آیات و روایات متعددی نیز بر آن دلالت دارد قساوت قلب است. خداوند متعال در آیه شریه «ثُمّ قسّت قُلوبَکم مِنْ بعد ذلک فَهی کالحجارهِ او اَشَدُّ قَسْوَةً ...» یکی از صفات یهودیان را قساوت قلب ذکر و فرموده «شما یهود قلبتان قساوت گرفته، بلکه سختی و قساوت آن از سنگ سخت تر و نفوذ ناپذیرتر است. البته با توجه به آیه شریفه «و تَری کثیراً مِنهُم یَسارعُونَ فی الاثْمِ وَالعُدوان وَ اَکْلِهِم الُسّحتَ لَبِئس ما کانوا یعلمون»؛[27] می‌‌بینی بسیاری از ایشان (یهود) را که سرعت می‌‌گیرند در گناه و دشمنی و خوردن مال حرام را،‌‌ چه بد کارهایی مرتکب می‌‌شدند؛ یکی از ویژگی‌‌های بارز قوم یهود در این آیه را حرام خواری می داند که منشا قساوت قلب، همان حرام خواری است چرا که «قلب انسانِ حرام خوار، چنان بسته می‌‌شود که حتی کلام خدای متعال نیز در آن تأثیر نخواهد داشت».[28]

مهمترین جلوه حرام خواری را می‌‌توان در صحنه کربلا دید،[29] وقتی که امام حسین (ع) در روز عاشورا از هر سو در محاصره لشکریان  کوفه قرار گرفت، از میان جمع اصحاب خود خارج شد و از دشمنان خواست سکوت کنند و به سخنانش گوش فرا دهند اما آنان از سکوت خودداری کردند با وجود این امام (ع) طی سخنانی، علت طغیان و قساوت قلب آنها را دو چیز بیان می‌‌کند: 1. قَدْ اِنْخَذِ لَتْ عَطیّاتِکُم مِنْ الحَرامِ – عطایا و بخشش های حرام حکومت، آنان را فریفته کرده و دچار خذلان شده‌‌اند 2 – و مُلِئَتْ بُطونُکُم مِن الحرامِ فَطَبَع الله علی قَلوبکم»؛[30] غذای ناپاک و حرام، قلب و درون آنان را فاسد کرده است که زمینه پذیرش سخن حق و موعظه را از دست داده‌‌اند.

آنچه از سخنان حسین بن علی (ع) استفاده می‌‌شود این است که خوردن مال حرام به تدریج باعث قساوت قلب آنان شده و گوشت و پوست و استخوان آنها با این اموال رشد کرده و در نتیجه آنان را از مسیر حق منحرف و به سوی باطل سوق داده است و تا آنجا شیطان آنان را به طرف خود کشانده است که امروز دستشان را به خون بهترین انسان‌‌ها آلوده کرده‌‌اند. [31]

نمونه بارز امروزی آن، جنایت هایی است که داعشی های تکفیری انجام می‌‌دهند و با قساوت قلب تمام، سر انسان‌‌های بی گناه را می‌‌بُرند و برای آنها زن و مرد و پیر و جوان تفاوتی ندارد و این نیست جز این‌‌که شکم های آنها از پول های حرام و کثیف وهابیت به سرکردگی حکام خبیث و کثیف عربستان پر شده است.

ج) تأثیر تغذیه حرام بر نسل

یکی از عواملی که شخصیت افراد را تحت تأثیر خود قرار داده و مورد توجه جرم شناسان نیز واقع شده است عوامل ارثی است. همان طوری که انسان از لحاظ مالی، وارث بستگان خود می‌‌باشد، ممکن است از نظر فردی نیز وارث استعدادهای خوب و خصلت های خوب و بد اسلاف و نیاکان خود که از راه وراثت به او منتقل می‌‌شود، باشد. در شریعت مقدس اسلام نقش وراثت مورد توجه بوده و از وراثت با کلمه «عرق» یاد شده است.[32] کلمه «عرق» در اخبار و احادیث فراوانی آمده و با ژن و اوصاف آن تطبیق داده می‌‌شود.[33]

هر سلول بدن انسان شامل 25000 تا 35000 ژن است. ژن ها حامل اطلاعاتی هستند که تعیین کننده ویژگی فرد هستند و این ویژگی ها شامل مواردی می‌‌شود که فرد از والدین خود به ارث می‌‌برد. [34] بنابراین ژن ها عامل بروز و ناقل صفات موجود به نسل هستند، گاه یک ژن یک صفت را منتقل می‌‌سازد و گاه چند ژن یک صفت را.[35]

صفات انتقالی از والدین و یا اسلاف گذشته به فرزندان اعم است از صفات ظاهری همچون رنگ چهره، رنگ چشم، رنگ مو و.... و صفات باطنی و رفتاری همچون شجاعت یا ترس، بردباری و یا تندخویی و... . «اخیراً مجله «آوور» تحت عنوان یک تحقیق و کشف بزرگ علمی پیرامون عواملی که انسان را به جنایت سوق می‌‌دهد نوشت: «در سلول‏های مرد ممکن است یک کروموزوم دیگر اضافی باشد[36] که عامل همه جنایت های بشری است؛ یعنی منشا و منبع شقاوت و سعادت همانگونه که 14 قرن قبل اسلام نظر داده، در شکم مادر می‌‌باشد.»[37]

«شواهدی وجود دارد که نشان می‌‌دهد، برخی از ابعاد شخصیت انسان همچون مهربانی، برونگرایی یا درونگرایی، مولفه ژنتیکی دارد (20 تا 45 درصد از تغییرپذیری موجود در برونگرایی، ثبات هیجانی، خوشایند بودن و وظیفه شناسی افراد محصول عوامل ژنتیکی است (لئوهلن Leehnin 1992، روز Roze 1995). صفاتی همچون فرزی ذهنی، دینداری، سنت‌‌گرایی، مشکلات رفتاری، شادی، حادثه جویی، خودداری، نفرت و بدبینی در بین دوقلوهای همسانی که جدا از هم بزرگ شده‌‌اند، همبستگی بالایی دارند[38]. بنابراین تردیدی وجود ندارد که صفات و روحیات والدین تاثیرگذار بر فرزند و حتی نوادگان آنهاست که برای بهتر روشن شدن موضوع به برخی از آیات نورانی قرآن کریم و روایات وارده از ائمه معصومین (ع) اشاره می‌‌کنم.

1. «ربّ لا تَذَرْ عَلَی الْاَرضِ مِن الکافِرینَ دَیّاراً إِنَّكَ إِن تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا»[39] قرآن از زبان حضرت نوح پیامبر (ع) فرمود: پروردگارا این مردم کافر و گمراه را از صفحه زمین برانداز، چه اگر آنها را به حال خود واگذاری از طرفی مایه گمراهی دیگران می‌‌شوند و از طرف دیگر فرزندانی که می آورند جز آلوده و پلید نخواهند بود.

2. «وَ شاَرِکْهُمُ فی الامْوالِ وَ‌‌الاوْلادِ» [40] مشارکت داشته باشد با آنها (کسانی که از تو تبعیت کنند) در اموال و اولادشان.

این‌‌که مراد از مشارکت شیطان چیست، وجوه مختلفی ذکر شده، از جمله این‌‌که بعضی ها گفته اند اموال و اولادی که شیطان در آنها شرکت دارد عبارت است از اموالی که از راه حرام و غیر حق به دست آمده باشد و فرزندی که از راه زنا پدید آمده باشد.[41]

3. پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: «اُنظُرْ فیِ ایِّ نِصابٍ تَضَعُ وَلَدَکَ فاِنّ العِرْقَ دسّاسٌ»[42] در انتخاب همسر دقت کنید و بنگرید فرزند خویش را در چه مکانی قرار می‌‌دهید، زیرا وراثت اثرگذار است.

4. امام جعفر صادق (ع) می فرمایند: «کَسْبُ الحرام یُبیّنُ فی الذُّریة»‌‌[43] درآمدهای حرام در نسل انسان خودش را نشان داده و ظاهر می‌‌شود.

5. امام باقر (ع) می فرمایند: «انّ الرّجلَ اذا أصابَ مالاً مِنْ حرامٍ لَمْ یُقبَل مِنهُ حجٌ ولا عُمرةٌ ولا صِلةُ رَحِمٍ حتّی انّهُ یَفسُدُ فیه الْفرجَ» [44] اگر انسان از مال حرام استفاده کند، حج، عمره و صله رحم او پذیرفته نمی‌‌شود، بلکه با افتادن در حرام در فرزندان و نطفه وی اثر زشت ظاهر می‌‌شود.

بنابراین قانون وراثت از قوانین مسلم و تغییر ناپذیری است که خداوند حکیم برای حفظ نظام بشریت وضع و مقرر فرموده و آن را جزء‌‌ لاینفک انسان قرار داده و صفات انسان تا 99 پشت از آباء به ابناء منتقل می‌‌گردد.[45]

د) نهی از تغذیه حرام به لحاظ مفسده انگیز بودن

آیات و روایات متعددی تغذیه حرام را نهی نموده‌‌اند و می دانیم که اوامر و نواهی در شرع مقدس دایر مدار مصالح و مفاسد است؛ شارع مقدس به رفتاری امر می‌‌کند که دارای مصلحت باشد و همچنین رفتاری را نهی می‌‌کند که دارای مفسده باشد؛ لذا به حکم تعبد و این‌‌که نواهی از ناحیه خداوند متعال که علم مطلق و عالم به کون و یکون و ماهو کائن است و همچنین پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع)  که معصوم از هر نوع خطا و اشتباه هستند اگر رفتاری را نهی کردند حتماً مفسده ای بر آن مترتب است و بر ماست که به دستورات آنها جامعه عمل پوشیده و از منهیات آنها اجتناب کنیم.

آیات و روایات وارده در این خصوص برخی به طور کلی دستور به پرهیز از مطلق محرمات مالی داده‌‌اند و برخی موردی و مصداقی که البته این موارد هم از باب مصداق بوده و قابل تعمیم به تمام موارد هستند.

1. «اَکّالوُنَ لِلسُّحت»‌‌[46] قرآن در این آیه شریفه، یهودیان تیره دل و کارشکن را به عنوان «اکّالون للُسحت»‌‌ (بسیار حرام خوار)‌‌ یاد کرده است. و این تعبیر یک هشدار عمیقی است برای آنان که غذای حرام می خورند که چنین کسانی همچون یهودیان شکمخواره و شکم پرست، همواره کارشکنی کرده و سد راه دین هستند و خلاف قانون را روش معمولی خود می دانند.[47]

2. «لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَيْنَکُمْ بِالْباطِلِ» [48] و اموال یکدیگر را به باطل و  ناحق در میان خود نخورید.

3. «یا ایُها الذّین آمنوا لا تاکُلوُا الرّبا اَضْعافاً مضاعَفة»[49] ای کسانی که ایمان آورده اید ربا را (با سود) چندین برابر نخورید.

4. «اِن الّذین یَأکلون اَمْوالَ الْیتامی ظُلْماً اِنّما یَأکُلونَ فی بُطوتِهمْ ناراً» [50] آنان که از روی ظلم اموال یتیمان را می خورند،‌‌ آتش را در شکم خود وارد می‌‌کنند.

5. پیامبر (ص) «مَنْ اِکْتَسِبَ مالاً مِنْ غَیْرِ حِلّةٍ کانَ رادُّه اِلی النّار» [51] کسی که مالی را از غیر حلال کسب نماید، آن مال او را به سوی آتش می کشاند.

6. پیامبر (ص) «لا یَدْخُل الجَنّة مَنْ نَبتَ لَحْمُه من السُّحْت»؛[52] کسی که از حرام مالی به بدنش گوشت روییده شده وارد بهشت نمی‌‌شود.

7. علی (ع) «اِنّ شارِبَ الخَمْرِ اذا شَرُبَ زنی، سَرِقَ قَتلَ النَّفْسُ الْمُحْتَرَمة الَّتی حَرَّم للهُ عزَوجل و تَرکَ الصلوة»؛‌‌[53] فرد مشروب خوار زمانی که شرب خمر کند مرتکب زنا، دزدی، قتل انسانی که خداوند ریختن خون او را حرام کرده و هم ترک نماز می‌‌شود.

 

نتیجه

تغذیه حرام تأثیر مستقیم در زندگی انسان‌‌ها و به انحطاط کشیده شدن و گرایش آنها به جرم و جنایت و تهدید امنیت و سلامت جامعه، همچنین فساد نسل ها دارد، از اینجاست که می بینیم در اسلام دستور داده شده است که پرهیز از تغذیه حرام نه تنها در افراد مکلف بلکه در تغذیه کودکان و مادران آنان در دوران بارداری و شیردهی نیز مراعات شود.

تاثیری که خوردنی‌‌ها بر روح و روان ما می‌‌گذارند، حقیقتی است که به آن توجه لازم نمی‌‌شود. با کمی دقت و مطالعه این غفلت زدوده شده و حقیقت نمایان می‌‌شود. نمونه ملموس و عینی که همه ما به آن اعتقاد داریم، داروهایی است که پزشکان برای بیماران اعصاب و روان تجویز می‌‌کنند. این داروها با فعل و انفعالاتی روح و روان فرد را نشانه رفته و بر آن تأثیر می‌‌گذارد.[54]

بنابراین تأثیر تغذیه بر روح و روان آدمی امری حتمی است و لازم است در چگونگی اموالی که کسب می کنیم مراقب باشیم و اجازه ندهیم اموال از طریق ناصواب به دارایی و داشته های مالی ما وارد شود. باید در آنچه کسب می‌‌کنیم مراقبت نموده و از هر اطعمه و اشربه ای تغذیه نکنیم، چنانچه خداوند متعال فرموده: « فَلْيَنظُرِ الإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ»؛[55] آدمی باید در آنچه می‌‌خورد بنگرد و دقت و توجه داشته باشد که از چه طریقی کسب می‌‌نماید؛ و همین مواظبت است که باعث نجات انسان و جلوگیری از سقوط او در ورطه هلاکت و نابودی است.

«والسلام علیکم و علی عبادالله الصالحین»

 

منابع و مأخذ

1.  قرآن کریم

2. الهامی نیا، علی اصغر، حلال و حرام در اسلام، چاپ اول زمستان 1390، انتشارات زمزم هدایت.

3. انصاریان، حسین، حلال و حرام مالی، چاپ دوم تابستان 1393، انتشارات دارالعرفان.

4. بحار الانوار، فلسفی، محمدباقر، چاپ سوم، انتشارات الوفاء.

5. بهبانی، وحید، رساله عملیه متاجر، تعلیقات میرزای شیرازی.

6.  پاک نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، جلد یک چاپ سوم انتشارات اسلامی.

7. پاول اس، کاپلان، سفر پرماجرای کودک (روان شناسی رشد)، ترجمه مهرداد فیروزبخت، چاپ ششم 1386، انتشارات موسسه خدمات فرهنگی رسا.

8. حسنلو، امیرعلی، پوشش و تغذیه در سیره معصومان(ع)، چاپ اول، 1392، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

9.  پیشگر، امید، چگونه تأثیر خوراکی‌‌ها بر روح آدمی، سایت تبیان.

10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، چاپ اول 1420 هـ ق. انتشارات دارالعلم الدار الشامیه، دمشق، بیروت.

11. رحمتی شهرضا، محمد، گنجینه معارف، چاپ 5-1386، انتشارات صبح پیروزی.

12. شامبیاتی، هوشنگ، بزهکاری اطفال و نوجوانان، چاپ 13 آبان 74 انتشارات مجد.

13.  طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، دوره 20 جلدی، ج 13، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، انتشارات امیر کبیر.

14.  عمید، حسن، فرهنگ عمید، سرپرست تالیف و ویرایش فرهاد قربان زاده، چاپ اول، سال 1389، انتشارات اشجع.

15.  قرائتی، محسن، گناه شناسی، تنظیم و نگارش محمد محمدی اشتهاردی، چاپ سوم 1369، انتشارات پیام آزادی.

16. قرضاوی، یوسف، حلال و حرام در اسلام، ترجمه ابوبکر حسن زاده، چاپ نهم 1385، انتشارات احسان.

17. قریشی سبزواری، سید حسن، درس هایی از نهضت عاشورا، ج اول چاپ اول 1376، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

18. ملک محمدی، علی اصغر، درسنامه رزق حلال، چاپ اول بهار 1392، انتشارات موسسه مطالعات کاربردی علوم و معارف اسلام.

19. میزان الحکمة، ری‌‌شهری، محمد، چاپ اول، 1375، انتشارات دارالحدیث قم

20. نهج الفصاحه، مجموع کلمات قصار حضرت رسول(ص)، ابوالقاسم پاینده، انتشارات دنیای دانش.

21. وسایل الشیعة، حرّ عاملی، محمد بن الحسن، چاپ سوم، 1416 هـ ق، انتشارات مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

وب سایت ها

22.  تبیان زنجان- غذا و تغذیه در فرهنگ قرآنی و احادیث.

23.  مرکز آموزشی، پژوهشی، درمانی شیخ - دانشگاه علوم پزشکی مشهد.

24. پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیه الله العظمی مکارم شیرازی.

25.  سامانه متمرکز فضای مجازی سپاه بزرگ تهران.



[1] - حسنلو، امیرعلی، پوشش و تغذیه در سیره معصومان(ع)، ص141

[2] - عمید، حسن، فرهنگ عمید، سرپرست تالیف و ویرایش؛ فرهاد قربان زاده.

[3] - غذا و تغذیه در فرهنگ قرآنی و احادیث. گردآوری توسط گروه آشپزی و تغذیه سایت تبیان زنجان.

[4] - دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سایت مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شیخ.

[5] - راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ص113.

[6] - الهامی نیامی، علی اصغر و وفا، جعفر، حلال و حرام در اسلام، ص 14.

[7] - قرضاوی، یوسف، حلال و حرام در اسلام، ترجمه ابوبکر حسن زاده ص 24 .

[8] - بحار الانوار، مجلسی، محمدباقر، ج51، ص101.

[9] - مظاهری، حسین، عصاره دین، مسئله31

[10] - سوره مبارکه نساء آیه 29.

[11] - سُحت (بر وزن جفت) به معنای جدا کردن پوست است و سپس به هر مال نامشروع گفته می‌‌شود، چرا که این گونه اموال انسان را از صفات عالی انسانی و نشاط و برکت اجتماعی جدا و محروم می‌‌سازند. قرائتی، محسن، گناه شناسی، تنظیم و نگارش محمد مهدی اشتهاردی چاپ سوم 1369، انتشارات پیام آزادی ص 104.

[12] - سوره مبارکه مائده آیه 42.

[13]  سوره مبارکه مائده آیه 3.

[14] - ثمرات الحیاه ج 1 ص 905 به نقل از باقری طاقانکی، ناصری نژاد، برای تمام خانواده‌‌ها جلد1، ص 494.

[15] - بحار الانوار، مجلسی، محمدباقر، ج47، ص84.

[16] - همان، ج81، ص258.

[17]  سوره مبارکه بقره آیه 275.

[18] - سوره مبارکه بقره آیه 174.

[19] - سوره مبارکه نساء‌‌ آیه 10.

[20] - مظاهری، حسین، اخلاق در خانه، جلد 1، جلسه 6 به نقل از پیشگر، امید، گروه دین تبیان، سایت تبیان.

[21] - بحار الانوار، فلسفی، محمدباقر، ج3، ص44.

[22] - حائری شیرازی، پندها و اندرزها به نقل از سایت سامانه متمرکز فضای مجازی سپاه تهران بزرگ، ناحیه مقاومت بسیج شهید باهنر.

[23] - انصاریان، حسین، حلال و حرام مالی، ص 470.

[24] - میزان الحکمه، ج 12، ص 5738.

[25] - مستدرک الوسایل، ج 13، ص 332.

[26] - بهبهانی، وحید، رساله عملیه متاجر با تعلیقات میرزای شیرازی ص 5، به نقل از سایت تبیان، امید پیشگر.

[27] - سوره مبارکه مائده آیه 62.

[28] - رحمتی، شهرضا، محمد، گنجینه معارف، ص 712.

[29] - همان.

[30] - موسوعه کلمات الامام حسین (ع)، گروه پژوهشکده باقرالعلوم، ص 422.

[31] - قریشی سبزواری، سید حسین، درس هایی از نهضت عاشورا جلد اول، ص 91.

[32] - شامپیاتی، هوشنگ، بزهکاری اطفال و نوجوانان، ص 86-167.

[33] - پاک نژاد، رضا، اولین دانشگاه آخرین پیامبر، جلد یک، ص 215.

[34] - به نقل از سایت تبیان

[35] - پاک نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر (ص)، ج اول، ص 215.

[36] - ژن ها روی کروموزوم قرار دارند کروموزوم ها به صورت جفتی هستند و روی یک کروموزم صدها و شاید هزارها ژن وجود دارد. ژن ها و کرموزوم ها از دی – ان ای تشکیل شده‌‌اند. به نقل از سایت تبیان.

[37] - پاک نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ص 217.

[38] - پاول اس، کاپلان، ترجمه مهرداد فیروزبخت، سفر پرماجرای کودک (روان شناسی رشد)، ص 171-170.

[39] - سوره مبارکه نوح آیه 27.

[40] - سوره مبارکه اسراء آیه 64

[41] - طباطبایی – محمد حسین – تفسیر المیزان دوره 20 جلدی – ج 13 ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی.

[42] - نهج الفصاحه 266.

[43] - وسایل الشیعه، ج 13، ص 43.

[44] - وسایل الشیعه، ج 17، ص 91.

[45] - مضمون روایت از پیامبر اکرم(ص)، مستدرک الوسایل، ج2، ص631.

[46] - سوره مبارکه مائده آیه 42.

[47] - قرائتی، محسن، گناه شناسی، تنظیم و نگارش محمد محمدی اشتهاری، چاپ سوم، انتشارات پیام آزادی، ص 104.

[48] - سوره مبارکه بقره آیه 188.

[49] - سوره مبارکه آل عمران آیه 130

[50] - سوره مبارکه نساء آیه 10.

[51] - میزان الحکمه جلد 12 ص 5738

[52] - مستدرک الوسایل، ج 13، ص 322، باب 1، حدیث 15509.

[53] - سوره مبارکه عبس، آیه24.

[54] - پیشگر، امید، چگونگی تأثیر خوراکی‌‌ها بر روح آدمی، به نقل از سایت تبیان.

[55] - سوره مبارکه عبس آیه 24